Over Janko Douwama PDF Afdrukken E-mail
Janco Douwama leefde van 1482 tot 1533. Hij stamde uit een geslacht van hoofdelingen (edelen), met als woonplaats Aldeboarn. De Doumastins was zijn woning. Generaties lang heeft zijn familie in het gebied rond de Boorne gezag uitgeoefend.

Het einde van de 15e en het begin van de 16e eeuw was de overgang van de Middeleeuwen naar de Nieuwe Tijd. Het was een periode die in Friesland grote veranderingen betekende. In 1498 begint de zogenaamde “unificatie van Friesland”. Er kwam met de bezetting van hertog Albrecht van Saksen een einde aan de “Friese Vrijheid”. Tot dat jaar kende het huidige Friesland, toen Westerlauwers Friesland genoemd (dit naast het Oosterlauwers Friesland, het huidige Groningen, en Oost Friesland, oostelijk van de Eems), geen landheer en dus ook geen centraal gezag. Lokale edelen oefenden, in een voortdurend wisselend machtsevenwicht, het gezag uit: we noemen dat een vetemaatschappij. Steden hadden nog slechts beperkte betekenis.

De komst van een centraal gezag was in Friesland relatief laat. In 1465 was Oost Friesland al een graafschap geworden en in het huidige Groningen had de stad van die naam de facto het gezag over de Ommelanden in handen. Meer zuidelijk in de huidige Nederland kende men al veel langer centrale gezagen.

De komst van het hertogelijk gezag betekende grote veranderingen, ten positieve en ten negatieve. Emotioneel negatief was dat het centrale gezag werd uitgeoefend vanaf een grote afstand; de afstand tot het gewest was groot, fysiek en emotioneel.

De positieve veranderingen waren dat de infrastructuur verbeterde en dat er een uniform stelsel van maten en gewichten kwam. Ook ontstond er een centraal rechtsysteem, volgens het toen elders al algemeen gehanteerde Romeinse recht. Dat alles was onder meer mogelijk doordat er een vorm van belastingheffing kwam, van waaruit het centrale gezag kon worden gefinancierd. Deze veranderingen hadden een positief effect op de regionale economie.

Nadelen waren er ook: corruptie en onderdrukking en, niet in de laatste plaats, het emotionele gevoel van verlies van vrijheid.

Janco Douwama (of Douma)

Douwama was in deze roerige tijd in Friesland een sleutelfiguur. Als weinig anderen maakte hij zich sterk voor zijn ideaal, de oude Friese Vrijheid. Bijzonder daarbij is dat van hem veel geschreven stukken zijn overgeleverd, die goed inzicht verschaffen in zijn doen en denken. Die geschreven stukken zijn een zeldzaam voorbeeld van teksten uit de 16e eeuw waarin gepassioneerd stelling wordt genomen en verantwoording wordt afgelegd. Met de komst van de Hertog begon voor Douwama een periode van verzet tegen het nieuwe gezag. In steeds wisselende konkties trachtte hij tevergeefs randvoorwaarden te scheppen voor het herstel van de oude vrijheid tot hij in 1520 gevangen werd genomen in het Vlaamse Vilvoorde om in die gevangenschap in 1533 te sterven.

Uit zijn geschriften leren we Douwama kennen als een man van eer. Betrouwbaarheid, deugd, onkreukbaarheid en waardigheid waren kernbegrippen in zijn leven. Kenmerkend voor hem waren de woorden die hij in 1514 uitsprak, staande voor de Hertog van Gelre, die hem trachtte over te halen bij hem in dienst te treden:

“Bezit verloren, weinig verloren,
het leven verloren, veel verloren,
de eer verloren, alles verloren.”

LAST_UPDATED2